چکیده

این مقاله دو قسمتی به بررسی انتقادی و تحلیلی مفهوم «گناه»، «گناه ازلی» و ارتباط آن با مرگ و شریعت در متون مقدس مسیحی (به‌ویژه آموزه‌های پولس و یوحنا) می‌پردازد و چالش‌های الهیاتی موجود در خوانش‌های سنتی را واکاوی می‌کند. در بخش دوم، روند شکل‌گیری دادگاه‌های تفتیش عقاید (انکیزیسیون) توسط پاپ گریگوری نهم، سرکوب فرقه‌هایی مانند کاتارها و پروتستان‌ها، و نیز اصلاحات ساختاری در کلیسای کاتولیک از شورای ترنت تا عذرخواهی‌های تاریخی و استعفای پاپ بندیکت شانزدهم مورد ارزیابی قرار گرفته است.

یک کشیش بزرگ

در روش تفکرات افراط گرایانه در جهان مسیحیت، تا بحال چندین اصلاحیه به مورد اجرا درآمده است . برای مثال مختوم شمردن اصل اعتقادی مخوف و غیرمنطقی در جهان کاتولیک، مبنی بر اینکه همه یهودیان جمعن گناه مصلوب‌ شدن عیسی مسیح را بر دوش دارند، لذا باید بهای آن را بپردازند. این طرز فکر باعث قرن‌ها اذیت و آزار یهودیان در میان مسیحیان شده بود. تا جایی که حتی شخصیتی مانند مارتین لوتر که خود، قربانی آتش چنین تفکراتی بود نیز در اواخر زندگی بدان مبتلا گشت.

یکی از مهمترین شوراهایی که در سال ۱۵۴۵ تا ۱۵۶۳ طی ۲۵ جلسه رسمی اما فرمایشی در مقام مقابله با عقاید پروتستان، اولین جلسه خود را در شمال ایتالیا برگزار نمود، شورای ترنت[1]  نام دارد. در یکی از بندهای اصلاحیه این شورا، فروش آمرزش‌نامه ممنوع شد و در تبصره ای دیگر، کلیسا به عنوان تنها مرجع نهایی که می تواند کتاب مقدس را تفسیر نماید معرفی شد. چهار قرن بعد از ارائه این اصلاحیه، پاپ ژان بیست و سوم مفاد آن اصلاحیه ارائه شده توسط آن شورا را مورد تایید قرار داد و معتبر دانست. به نظر می آید هدف پاپ مورد بحث، بیشتر تاکید بر تبصره مربوط به اتوریته کلیسا در ارتباط با انحصار تفسیر کتاب مقدس باشد.

شاید بتوان یکی از مایه های اصلی مخالفت و دشمنی با پروتستان، حتی در قرن بیستم را همین تأییدیه پاپ مذکور دانست، چه، یکی دیگر از تبصره های این اصلاحیه، مبانی فکری پروتستان و مشخصن مارتین لوتر را محکوم می کند.

 از دیگر اصلاحیه های بسیار مهم که در اکتبر ۲۰۱۱، توسط پاپ بندیکت شانزدهم[2] ، با نام اصلی یوزف آلویسیوس راتسینگر[3] ارائه شد، بیانیه زیر می باشد که در واقع هشدار یا اقرار نامه ای تاریخی است که بندیکت در جهان کاتولیک انتشار داد. در آن سال این بیانیه به شکل زیر در مطبوعات گزارش شد:

 [اکتبر امسال، پاپ بندیکت شانزدهم، رهبر مسیحیان کاتولیک جهان، نسبت به استفاده از زور و جنگ برای ترویج مسیحیت در سده های گذشته، انتقاد و اظهار ندامت کرد. او با اشاره به خشونت هایی که در تاریخ برای ترویج مسیحیت رخ داده است گفت:

 «ما این را با شرم بزرگی تایید می کنیم. ولی کاملن واضح است که این سوء استفاده از ایمان مسیحی بوده است، چیزی که به وضوح با ذات واقعی آن در تضاد است.»

او گفت که نباید از دین برای تروریسم یا جنگ افروزی استفاده کرد.

این نخستین عذرخواهی پاپ نبود؛ او در سال ۲۰۱۰ هم در بریتانیا از کسانی که مورد آزار جنسی کشیش های کاتولیک قرار گرفته اند عذرخواهی کرده بود.

پاپ بندیکت در مراسم دعای جمعی، در کلیسای وست مینستر، تاسف عمیق خود را از «جنایات ناگفتنی» کشیش های کاتولیک ابراز کرده و گفته بود این گناهان موجب شرمساری و سرافکندگی تمام کلیسا شده است.] (سند ۱۶)

پاپ بندیکت شانزدهم که ۲۶۵امین پاپ در جهان کاتولیک و هشتمین پاپ از کشور آلمان بود در ۲۱ اوت ۲۰۱۳ طی بیانیه ای از یک تجربهٔ عرفانی خود با خداوند خبر داد و اعلام کرد:

«خداوند به من گفته که کناره‌ گیری کنم.»

این اظهار نظر با این جمله: "God told me to do it" در جراید آن زمان گزارش شد.

 طبق گزارش مجله معتبر نیویورک تایمز[4] در هفدهم ژانویه سال ۲۰۱۴، طبق مدارکی که در تاریخ ۱۶ ژانویه ۲۰۱۴ میلادی، به درخواست کمیته حمایت از حقوق کودکان سازمان ملل متحد از واتیکان به این سازمان ارائه شد ، پاپ بندیکت، پیش از آن ‌که از مقام خود کناره‌ گیری کند، تعداد ۳۸۴ کشیش را طی سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ در ارتباط با پرونده رسوایی جنسی کشیشان، خلع ‌لباس کرده بود. این رقم را سایت فارسی بی بی سی در تاریخ هجدهم ژانویه ۲۰۱۴، ۴۰۰ کشیش اعلام نمود. (سند۱۷)

یک کشیش کوچک

پاپ گریگوری نهم[5]  در قرن سیزدهم میلادی، دادگاه‌های تفتیش عقاید را براه انداخت. در این دم و دستگاه عظیم، بر اساس اعتراف گیری، تحت شکنجه های جسمی و روحی شدید، افراد بی شماری را با اتهام، همجنس‌گرایی ، ارتداد، شیطان پرستی، شرک و جادوگری، زنده زنده در آتش سوزاندند. سازمانی که گریگوری براه انداخته بود، کار را تا بدانجا پیش برد که حتی یهودیان بسیاری را به جرم آنکه عیسی مسیح به دستور و تحریک چند خاخام یهودی مصلوب شده است، در آتش سوزاند و با فروش بهشت! و با دستیاری و همکاری دولی چون ملکه نشین اسپانیا، همه آن کسانی را که ملحد و مرتد می شمرد از دم تیغ گذراند.

در جریان این وقایع دهشتناک، کاتارها (پاک ها) تنها به علت آنکه عیسی را پسر خدا و نه خود خدا می دانستند، و البته به عللی دیگر، مورد تکفیر قرار گرفته، جان خود را باختند. گفته می شود این کشتار بیست سال بطول انجامید. (سند ۱۷ الف)

یکی دیگر از اثرات دادگاه های تفتیش عقاید که پاپ گریگوری بنیان نهاده بود، در حدود دو قرن پس از آن، همواره قربانی گرفت و این بار از طرفداران رفرم که با اعتراض به برخی از قوانین کلیسا، به اعتراض گران یا پروتستان معروف شدند. این کشتار، جنگ و گریز و کلیساسوزی، بیش از چهار قرن بطول انجامید تا با استقرار قانون در اروپا، تدریجن فروکش نمود.